Poniedziałek, 22 września 2014
Zespół Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego im. Ziemi Sandomierskiej

Rys historyczny


    Szkoła Rolnicza w Mokoszynie zanim wykształciła obecny profil przeszła szereg przeobrażeń natury organizacyjnej. Jej powstanie związane jest z powołaniem do życia ustawy o ludowych szkołach rolniczych. Ustawa ta zakłada powstanie w każdym powiecie po dwie szkoły tj. jednej szkoły żeńskiej i jednej szkoły męskiej. Inicjatorem ustawy o ludowych niższych szkołach rolniczych była Jadwiga Dziubińska, która w dniu 28 czerwca 1920 roku przedstawiła w Sejmie do zatwierdzenia projekt ustawy, który został uchwalony 9 lipca 1920 roku.
    Ustawa w sposób następujący określała zadania niższych szkół rolniczych:
    "Ludowe szkoły rolnicze mają na celu przygotowanie zawodowe samodzielnych gospodarzy rolnych i gospodyń oraz świadomych swoich obowiązków obywateli kraju". W zarysie monograficznym szkoły zostaną przedstawione wybrane zagadnienia dotyczące historii szkoły i jej rozwoju do 1991 roku. Podstawą organizacji 11-miesięcznej żeńskiej szkoły rolniczej była ustawa o ludowych szkołach rolniczych z dnia 9 lipca 1920 r. Na mocy tej ustawy Powiatowy Sejmik w Sandomierzu jesienią 1920 r. podjął uchwali o organizacji szkoły żeńskiej. Ustawa z dnia 9.VII.1920 roku zobowiązała sejmiki do zakładania szkół rolniczych, jednocześnie zapowiadała daleko idącą pomoc przy zakładaniu i prowadzeniu tych szkół.
    Pomoc ta miała dotyczyć:

    • Przydziału gruntów na gospodarstwo rolne.
    • Przydziału środków inwestycyjnych w wysokości 75% sumy kosztorysowej, z czego 25% bezzwrotnie, a 50% jako długotrwała pożyczka.
    • Opłaty poborów nauczycieli.

    Warunki te odegrały istotną rolę i dały podstawę do prowadzenia i zakładania ludowych szkół rolniczych. Za datę powstania szkoły uważa się rok 1921, kiedy to z majątku państwowego Mokoszyn przy parcelacji wydzielono 30 mórg ziemi pod przyszłą żeńską szkołę rolniczą. W skład nadziału weszło: 2 morgi łąki, 3 morgi parku i ogrodu, staw, 24 morgi gruntów ornych oraz zabudowania. Budynki oprócz mieszkalnych nie nadawały się do użytku. W 1922 roku Powiatowy Sejmik w Sandomierzu otrzymał subwencję z Ministerstwa Rolnictwa i Dóbr Państwowych na organizację szkoły i budowę niezbędnych obiektów gospodarczych. W planie ujęto również ogrodzenie gospodarstwa i przebudowanie budynku mieszkalnego dla potrzeb gospodarstwa oraz budowę domu dla nauczycielek. Pierwszą kierowniczką szkoły była Pani Redlińska, a następnie Pani Wocelewska. W pierwszym roku zgłosiło się 20 uczennic, które przygotowywały 3 nauczycielki. Szkoła pracowała w oparciu o szkołę pszczelińską. Założeniem programowym było więc łączenie teorii z praktyką.
    Szkoła posiadała internat i własne gospodarstwo, w którym prowadzono zajęcia praktyczne. Nauka w szkole była bezpłatna. Za korzystanie ze szkoły płacone ekwiwalent w wysokości 100 kg żyta miesięcznie. Za uczennice zdolne lecz niezamożne płacił Sejmik. Nauka rozpoczynała się w godzinach 5-6 rano.
    Uczennice pod opieką nauczycielek wykonywały wszelkie zajęcia w oborze, chlewni, stajni, podwórku, na polu, w ogrodzie oraz w domu. W godzinach popołudniowych i wieczornych uczyły się szycia, haftu oraz brały czynny udział w organizowaniu zajęć świetlicowych, na których przygotowywano referaty i bogaty program artystyczny o tematyce kulturalno-społeeznej. Program nauczania był dostosowany do potrzeb środowiska, dlatego też szkoła wychowała doskonałe gospodynie wiejskie, a zarazem światłe obywatelki oraz patriotki. Zainteresowanie szkołą w środowisku rosło z roku na rok, co uwidoczniło się wzrastającą liczbą dziewcząt zgłaszających się na edukację. W latach 1925-30 było już 40 uczennic.
    Budynek nie był przygotowany na przyjęcie ciągle wzrastającej liczby dziewcząt, które nie zważały na trudne warunki, byleby przebywać w szkole. Praca stawała się w tych warunkach coraz trudniejsza. W związku z tym kierownictwo szkoły wystąpiło z wnioskiem budowy nowego budynku szkolnego. Wniosek ten został przez władze państwowe przyjęty i w 1930 roku przystąpiono do budowy. Budowę zakończono w 1935 roku. Budynki te wraz ze starym pałacykiem służą po dzień dzisiejszy - aktualnie użytkuje je ODR. W 1936 roku rozpoczęto naukę w nowym budynku. W starej szkole urządzono internat bez kuchni i jadalni, natomiast w nowym budynku zlokalizowano dwie sale lekcyjne, kuchnię, jadalnię, świetlicę, pokoje administracyjne dyrekcji oraz pomieszczenia dla części grona nauczycielskiego.
    Personel nauczycielski liczył wtedy 6 osób. Nowy budynek poprawił sytuację i szkoła mogła już pomieścić 60 dziewcząt, co w tym czasie było już bardzo dużym sukcesem. Analizując pochodzenie dziewcząt stwierdza się, że ich grono rekrutowało się z powiatu sandomierskiego, opatowskiego, starachowickiego, a nawet iłżeckiego. Szkoła cieszyła się bardzo pozytywną opinią, co bardzo mocno podkreśla w swoich wypowiedziach Piątkiewicz: "Absolwentki cieszyły się ogromnym powodzeniem wśród okolicznych chłopców. Mokoszynianki były znane w całym województwie." Brały czynny udział w życiu społecznym i kulturalnym wsi. Wszystko co postępowe nie było im obce. To - czego nauczono je w szkole przenosiły do środowiska. Znane są przykłady aktywnej pracy w kołach młodzieży wiejskiej, których były założycielkami, a jako mężatki prowadziły ożywioną działalność w kołach gospodyń wiejskich. Tradycją szkoły było organizowanie corocznie w okresie pożniwnym zjazdu absolwentów wszystkich szkół rolniczych żeńskich i męskich z terenu całego województwa. Zjazd ten był łączony z tradycyjnymi dożynkami. W tym okresie szkoła odegrała dosyć istotną rolę w środowisku przyczyniając się do rozwoju życia społeczno-gospodarczego wsi. Na podstawie zachowanych nielicznych dokumentów wynika, że stan organizacyjno-dydaktyczny szkoły w latach 30-tych przedstawiał się następująco: Rada Pedagogiczna:

    • Helena Sokowiczówna - kierowniczka od 1.04.1934 r. - prowadziła ogrodnictwo,
    • Albina Proniewicz - nauczycielka gospodarstwa domowego,
    • Anna Milunesówna - nauczycielka przedmiotów ogólnokształcących,
    • Wincentyna Milczanowska - nauczycielka gospodarstwa domowego,
    • Maria Luberadzka - nauczycielka rolnictwa.

    Powrót

    Zabudowania gospodarcze były bardzo słabe i niewystarczające. Inwentarz żywy to: 4 konie, 6 krów, 2 jałówki, 1 ciele, 6 macior, 1 knur, 6 warchlaków, 52 kury, 40 kaczek, 10 indyków, 7 królików. W 1934 roku ukończyło szkołę 26 dziewcząt, w tym: 9 z powiał sandomierskiego, 10 z iłżeckiego, 6 z opatowskiego, 1 z kozienickiego i 1 z tarnobrzeskiego. W 1936 roku było już 66 uczennic z 12 powiatów i 4 województw. Wiek dziewcząt 15-24 lata. Koszt utrzymani uczennicy bez wynagrodzenia personelu wynosił około 360 zł, z czego Sejmik dopłacał około 50%. Personel był również opłacany przez Sejmik.
    Działalność szkoły przerywa w 1939 roku wybuch II wojny światowej. W latach okupacji szkoła, była zamknięta. Część grona nauczycielskiego w 1940 roku aresztowano i wywieziono do obozów. W łatach 1941-45 hitlerowcy zorganizowali tutaj swoją placówkę - Hitlerjugend. Działania wojenne przyczyniły się w sposób pośredni do zniszczenia budynków - gospodarczych i mienia szkoły oraz wyniszczyły inwentarz żywy i sprzęt gospodarczy. Swoja działalność jako placówka oświatowa szkoła wznawia w roku 1946 w bardzo trudnych warunkach, gdyż z dawnej szkoły pozostało po działaniach wojennych bardzo niewiele.
    W dniu 20 października; 1945 roku dokonano uroczystego otwarcia w powiecie sandomierskim pierwszej po II wojnie światowej Powiatowej Szkoły Rolniczej dla dziewcząt. Organizatorami i opiekunami szkoły były takie organizacje jak: Związek Samopomocy Chłopskiej, Związek Młodzieży Wiejskiej i Powiatowy Komitet Oświaty Rolniczej, który działał w oparciu o wytyczne do organizacji gminnych szkół rolniczych i przysposobienia rolniczego z 1945/46 r. Otwarcia szkoły dokonała kierowniczka Pani Sakowicz, która w swym przemówieniu nawiązała do historii i tradycji 11-miesięcznej szkoły sprzed 1 września 1939 roku.
    W tym czasie na terenie powiatu działaczami społecznymi byli w przeważającej części absolwenci przedwojennych szkół rolniczych. W roku 1948/49 zmieniono nazwę szkoły na Państwowe Koedukacyjne Liceum Rolnicze. Decyzję tę podjęto ze względów na dotkliwy brak zawodowej kadry rolniczej z przygotowaniem średnim, w szczególności męskiej. W poprzednich latach frekwencja była niska. Po wprowadzeniu zmiany typu szkoły, po raz pierwszy w historii następuje gwałtowny wzrost liczby młodzieży. Nowy rok szkolny rozpoczęło 108 uczniów. Warunki, w jakich kształtowała się szkoła licealna i koedukacyjna były bardzo trudne. W ciągu 5 lat działalności szkoły po wyzwoleniu trzeba było prowadzić1 szereg prac związanych z inwestycjami: poprawiać i budować budynki gospodarcze, remontować i urządzać budynek szkolny i internat, uruchomić sieć kanalizacyjną, wodociągową i elektryczną, zakupić inwentarz żywy. Słowem trzeba było organizować bazę dydaktyczną i materiałową dostosowaną do wzrastającej liczby młodzieży i założeń programowych. Bardzo dużo pracy na tym odcinku włożyło grono nauczycielskie i młodzież. Oprócz nauki zawodu - młodzież uczyła się; życia społecznego i kulturalnego. Pod kierownictwem nauczycieli wykonywano czyny społeczne na rzecz szkoły i środowiska, a ponadto uczestniczono w wielu uroczystościach politycznych organizowanych na terenie powiatu. W ramach czynów społecznych młodzież wybudowała boisko sportowe, reperowała drogi dojazdowe do szkoły i gospodarstwa, likwidowała wraz z ludnością okopy, brała udział w Spisach rolnych. Młodzież szkolną angażowano do wszystkich zamierzeń wprowadzających postęp na wsi. Szkoła była więc w tym okresie kuźnią przygotowującą młodych, dobrych obywateli i patriotów, jak i postępowych rolników. Z tego okresu wyrosło wielu absolwentów, którzy piastują odpowiedzialne funkcje polityczne i administracyjno-gospodarcze.
    Lata 1950-52 były dla szkoły szczególnie trudne. W ciągu tych dwu lat zmieniło się całe grono pedagogiczne i pięciu dyrektorów. Płynność kadr i specyficzna polityka rolna rzutuje w poważnym stopniu na życie szkoły. W 1951 roku dotychczasowe Państwowe Koedukacyjne Liceum Rolnicze zostało przemianowane na 4-letnie Państwowe Technikum Rolnicze. Ten typ szkoły przetrwał do dziś z wyjątkiem długości trwania nauki i zmieniających się programów nauczania. Na przestrzeni dziesięciu lat w szkole mokoszyńskiej prowadzony był system klasowo-lekcyjny. Nauczanie przedmiotów zawodowych uzupełniane było nauką praktyczną na zajęciach praktycznych w gospodarstwie szkolnym oraz na wakacyjnych praktykach zawodowych w PGR i spółdzielniach produkcyjnych.
    Do roku 1952 brak danych odnośnie stanu zagospodarowania gospodarstwa szkolnego. Na podstawie informacji sądzić można, że w latach 1948-50 przyjęta została przez szkołę resztówka Kruków z około 70 ha ziemi ornej.: W nauczaniu teorii odczuwano brak podręczników i pomocy naukowych. Ten stan rzeczy zmuszał nauczycieli do podawania gotowego materiału zapisywanego w zeszytach. Młodzież uczyła się z notatek oraz lektury fachowej, a w szczególności z tygodnika "Przysposobienie Rolnicze". W następnych latach w miarę możliwości wprowadzano podręczniki, sprowadzano własnym sposobem pomoce naukowe oraz organizowano bibliotekę. W tym samym roku szkolnym 13.X.1947 r. przyznano w szkole po raz pierwszy 27 000 zł stypendium z Wydziału Powiatowego oraz 40 000 zł stypendium z Wydziału Oświaty Rolniczej. W październiku 1948 roku zorganizowano przy szkole roczny kurs przygotowujący młodzież w zakresie 7 klas szkoły podstawowej. Młodzież ta po złożenia egzaminu przed Państwową Komisją Egzaminacyjną miała prawo ubiegać się o przyjęcie do szkoły średniej. W 1952 roku pod kierownictwem dyrektora Antoniego Ciesielskiego pracowali: z-ca dyr. Anna Bielawska, z-ca dyr. Wacław Kubala, nauczyciele: Leokadia Potęga, Barbara Wójcik, Antoni Bielawski, Leonard Kosikowski i Jan Brania. W 1952 roku funkcję dyrektora szkoły objął Pan Tadeusz Jakacki, a kierownictwo internatu objęła Pani Janina Jakacka. Dyrektor Jakacki pełnił funkcję dyrektora szkoły do 1963 roku. Pod jego kierownictwem pracowali: z-ca dyr. Mieczysław Grzyb, z-ca dyr. Witalis Denkowski, nauczyciele: Roch Lasota, Ludwik Pokutyński, Ignacy Suszyna, Michał Petrylak, Henryk Muszyński, Genowefa Wójcik, Marian Rokicki, Janina Jakacka. Natalia Sadaj-Zięba, Edward Szkutnicki, Stanisław Luty, Zofia Beczkowicz, Feliks Krasiński, Stefan Osemlak, Zofia Szmuc, Zbigniew Poczalik. Konstanty Trzeciakiewicz, Henryk Heciak, Adam Faber, Henryka Zych, Zygmunt Jakuszko, Stefan Grabowski, Krystyna Nowak, Irena Witkowska, Tadeusz Czerwonka, Aleksander Lozio, Aleksandra Abram, Maria Reguła, Stanisław Reguła, Maria Długosz, Zofia Trzeciakiewicz, Stanisław Biernat, Leokadia Szymczyk, Mieczysława Torańska, Barbara Buska, Janina Czerniawska, Józef Kuńta.
    Powrót
    W roku 1952/53 pod kierunkiem nauczyciela mgr inż. R. Lasoty przystąpiono do założenia ogródka botanicznego, który do dziś w znacznie zmienionej postaci - służy uczniom i nauczycielom jako pomoc naukowa. W 1955 roku Zarząd Szkolnictwa Rolniczego w Kielcach postawił szkołę na pierwszym miejscu w województwie. Przedmiotem oddziaływania pedagogicznego, a więc wychowania i nauczania - była i jest młodzież. Organizatorem życia młodzieży w internacie były organizacje młodzieżowe: ZMW, PCK, a następnie ZMP. W dniu 19 listopada 1956 roku organizacje młodzieżowe wydały pierwszą gazetę szkolną. Zamieszczone w kronice notatki obrazują treść wieczornic świetlicowych, na których młodzież zorganizowana przygotowywała referaty, dyskutowała nad różnymi zagadnieniami, jak również czuwała nad rozwojem kultury, przygotowując programy artystyczne. Szkolne programy artystyczne uświetniały różne uroczystości powiatowe oraz dawały programy kulturalno-rozrywkowe w okolicznych wsiach. Młodzież więc aktywnie uczestniczyła w życiu szkoły i środowiska. Przykładem tego jest aktywna postawa młodzieży w odpowiedzi na apel ZS ZHP o zagospodarowaniu odłogów. W roku 1954/55 zorganizowano w szkole Rade. Młodzieżową, która w internacie sprawowała władzę administracyjną, natomiast ZMW i ZMP - jako czołowe organizacje - miały pełnio pieczę nad wychowaniem ideologicznym młodzieży. Poza tymi organizacjami działało Szkolne Koło PCK. Nad rozwojem tężyzny fizycznej osuwała LZS. Wszechstronny rozwój i uczciwa praca dają o sobie znać: od 1953 roku czołowe miejsce w powiecie i województwie zajmują zespoły sportowe z Mokoszyn. Dowodem tego są liczne zapisy w kronice LZS oraz puchary, dyplomy, proporce skrzętnie gromadzone i mające swoje poczesne miejsce w budynku szkolnym. W latach 1954/55 wybudowano oborę, chlewnię, gnojownię, silosy oraz suszarnię chmielu. Naniesiono też budynki mieszkalne /3 dwurodzinne i 1 czterorodzinny/. Szkoła mieściła się nadal w drewnianych barakach wybudowanych po wojnie oraz częściowo w budynkach wzniesionych przed wojną.
    Lata od 1956 roku to okres dynamicznego rozwoju szkoły, jej znaczącej roli w rejonie. Pomimo, że sale lekcyjne w latach pięćdziesiątych mieściły się w barakach drewnianych, to jednak szkoła brała udział, a często i była organizatorem konferencji nie tylko na szczeblu wojewódzkim /wówczas kieleckim/ ale i międzywojewódzkim /np. wspólnie z rzeszowskim/. Młodzież odnosiła znaczne sukcesy w dziedzinie sportowej, głównie w piłce siatkowej, zarówno żeńskiej jak i męskiej. Młodzież wyjeżdżała na wycieczki naukowe i krajoznawcze, odbywała rajdy i wędrówki obozowe /Mazury, Bieszczady, Pomorze/. W latach 1957-58 młodzież klas ostatnich odbywała 2-miesięczne praktyki zawodowe, które kończyły się 15.Xl. W 1953 roku oddano nowy dom mieszkalny, który miał poprawić trudne warunki mieszkaniowe. W tym roku rozpoczęto też budowę internatu nr 1.
    Wizytacje ministerialne i wojewódzkie z udziałem p. Zapolskiej, kierownika wojewódzkiego Zarządu Oświaty Rolniczej w Kielcach p. Pawlikowskiego i wizytatorów Stelmasińskiego, Kowalskiego, Łęckiego i Kobrynia oceniły wyniki szkoły i gospodarstwa jako bardzo dobre. Od 1957 roku istniała w szkole męska i żeńska drużyna harcerska, która przejawiała dużą aktywność opiekując się sklepikiem oraz przyjęła na siebie całą opiekę sanitarną nad młodzieżą. Urządzała biwaki, ogniska, pomagała przy wykopkach w gospodarstwie, a zarobione pieniądze przeznaczyła na zakup telewizora oraz na wycieczkę. Od 1957 roku rozpoczęła działalność w szkole nowa organizacja młodzieżowa ZMW, która na uroczystości wręczenia legitymacji gościła posła Ziemi Sandomierskiej Lucjana Gonciarza. Członkowie ZMW wyjeżdżali do wiejskich kół z pogadankami oraz programami artystycznymi. Młodzież odnosiła w tym roku duże sukcesy sportowe: uczeń Edward Pastucha - ciężarowiec - otrzymał tytuł wicemistrza Polski LZS, a w spartakiadzie wojewódzkiej siatkówki dziewczęta zdobyły pierwsze miejsce, a chłopcy drugie. Rok 1959 przyniósł poprawę warunków, bowiem w sierpniu oddano nowy internat, do którego wprowadziła się młodzież oraz przeniesiono bibliotekę, a na jej miejscu w baraku urządzono salę gimnastyczną.
    Powrót
    Drugiego listopada 1959 roku nastąpiło otwarcie dwuzmianowej Szkoły Rolniczo-Gospodarczej dla dziewcząt, której zajęcia odbywają się w pałacyku. Kierowniczką szkoły została Mieczysława Torańska. W roku 1960 rozpoczęto też budowę 4-rodzinnego domu mieszkalnego dla nauczycieli, których w miarę wzrostu liczby młodzieży również przybywało. Szkoła nawiązała ścisłą współpracę z Technikum Rolniczym w Dzikowie oraz brała udział we wszystkich imprezach zorganizowanych w Sandomierzu. W 1963 roku nastąpiła zmiana dyrekcji. Po odejściu dyrektora T. Jakackiego dyrektorem został mgr Kazimierz Wroczek. Pełnił on tę funkcję do 1974 roku. Pod jego kierownictwem pracowali: z-ca dyr. Tadeusz Czerwonka oraz Stanisław Biernat, Maria Długosz, Adam Faber, Stefan Grabowski, Roch Lasota, Maria Reguła, Stanisław Reguła, Ignacy Suszyna, Leokadia Szymczyk, Zofia Trzeciakiewicz, Konstanty Trzeciakiewicz, Marian Rokicki, Henryka Zych, Józef Hołody, Janina Czerniawska, Józef Zmuda, Aleksander Lozio, Mieczysława Torańska, Wanda Czerwonka, Władysław Mazur, Elżbieta Maciejewska, Maria Woźny, Maria Rewera, Leokadia Sardakuła, Władysław Woźny, Gabiela Trzoskowicz, Stanisław Sobót, Adam Szal, Tadeusz Suski, Walerian Woźniak, Józef Łagowski, Stanisław Lasota, Stanisław Janik, Katarzyna Kubrat, Henryka Podraża, Wacław Makowski, Ziemiuk, Janina Hołody, Adam Przesmycki, Zenon Biernat, Maria Łagowska, Zygmunt Mazur, Maria Przysmycka, Janusz Chałupczak, Małgorzata Stankiewicz, Bogdan Chaliński, Ryszard Kazimierski, Marian Szczypiel, Barbara Broda, Radosław Woźaiak, Józef Kandafer, Tadeusz Wójcik, Jerzy Siekucki, Jan Adamski, Teresa Adamska, Alicja Borcuch, Adam Kubik, Paulina Hajduk, Kazimierz Jaworski, Stanisław Placha, Maria Rosiecka, Elżbieta Chałupczak, Jan Kuc, Maria Kuc, Balbina Wnuczek, Kazimierz Kosanowski, Barbara Pietrusińska, Maria Szewczyk, Kazimierz Szewczyk, Tadeusz Halik, Jerzy Chorab, Stanisław Budzyński.
    Przyszły teraz lata intensywnej rozbudowy Mokoszyna. 23 lutego 1965 r. dokonano wstępnego wyboru terenu pod budowę budynku szkolnego. 24 lutego uzyskano z Oddziału Oświaty Rolniczej w Kielcach zgodę na otwarcie obok istniejącego Technikum Rolniczego I klasy Zasadniczej Szkoły Ogrodniczej. 10 marca 1966 roku wytypowano plac pod 4-piętrowy budynek dla nauczycieli i miejsce pod budynek szkolny z salą gimnastyczną. Łączna suma na inwestycje w pięciolatce 1966-71 wynosiła 18,5 min złotych. 5.VI.1966 r. odbyła się wielka uroczystość wmurowania kamienia węgielnego w rozpoczęte fundamenty z aktem erekcyjnym, którego treść brzmi: "Przezacnym zaproszonym gościom, tudzież mieszkańcom Mokoszyna, przesławnego grodu Sandomierza i całej Ziemi Kieleckiej, wszem wobec uroczyście ogłaszamy jedną wspólną wolę władz Ministerstwa Rolnictwa, Komitetu Wojewódzkiego i Powiatowego PZPR, Wojewódzkiej i Powiatowej Rady Narodowej, Dyrekcji Szkoły, Rady Pedagogicznej, Rodziców i Młodzieży szkolnej, wzniesiony zostanie w miejscowości tutejszej nowy gmach szkoły Technikum Rolniczego. Dzieło to stanie się po wszeczasy symbolem troski i opieki jaką partia i Rząd Polski Ludowej otacza oświatę, dla celów dobra publicznego, ku chwale przyszłych pokoleń". W 1968 roku w marcu nastąpiło oddanie szkoły, która liczyła wtedy 306 uczniów, w internacie mieszkało 240. Lata 70-te są latami intensywnego rozwoju szkoły. Wprowadzono dwustopniowy system nauczania tj. Zasadnicza Szkoła Rolnicza, Zasadnicza Szkoła Ogrodnicza i 3-letnie Technikum Rolnicze i Ogrodnicze na bazie tych szkół, a także Zaoczne Technikum Rolnicze dla pracujących.
    Łata 1963-74 były okresem dużej świetności dla Mokoszyna. Przede wszystkim wybudowano i całkowicie zmodernizowano bazę dydaktyczną i wychowawczą. Między innymi wybudowano: budynek szkoły wraz z salą gimnastyczną, internat nr 2, szklarnię wraz z łącznikiem, 20-rodzinny budynek mieszkalny dla nauczycieli, kotłownię, studnie głębinowe, osadnik ścieków; przebudowano od podstaw warsztaty dla mechanizacji, przeprowadzono remonty budynków gospodarczych, dróg i ogrodzenia. Szkoła zmieniła swoje oblicze i stała się placówką znaczącą w środowisku. W dniu otwarcia budynku szkolnego szkoła otrzymuje imię Ziemi Sandomierskiej oraz sztandar. po raz pierwszy po oddaniu nowego budynku szkolnego wprowadzono w 1968 roku pracowniany system nauczania w 15-tu nowocześnie - na owe czasy - urządzonych pracowniach. Duży wkład w urządzenie tych pracowni wnieśli nauczyciele pod kierunkiem ówczesnego z-cy dyrektora mgr. inż. Tadeusza Czerwonki.
    15 czerwca 1974 roku obowiązki dyrektora obejmuje dotychczasowy z-ca dyrektora mgr inż. Tadeusz Czerwonka przy następującym składzie kadry: z-ca dyr. Ryszard Kazimierski, z-ca dyr. Eugeniusz Zięba oraz Elżbieta Chałupczak, Maria Szewczyk, Janina Chełmicka, Walerian Woźniak, Adam Kubik, Krystyna Socha, Marian Rokicki, Katarzyna Sołtyk, Zygmunt Karnys, Maria Reguła, Wacław Rakowski, Barbara Dębska, Barbara Pietrusińska, Zenon Biernat, Stanisław Dziewirz, Andrzej Socha, Stefan Grabowski, Zygmunt Mazur, Janusz Chałupczak, Kazimierz Kosonowski, Józef Kandefer, Elżbieta Bugaj, Helena Mędrek, Kazimierz Wroczek, Adam Faber, Jerzy Chorab, Wanda Czerwonka, Maria Rosiecka, Balbina Wnuczek, Bogusława Puzio, Kazimierz Dyka, Roch Lasota, Mieczysława Torańska, Aleksander Lozio, Tadeusz Halik, Janina Hołody, Paulina Hajduk, Maria Przesmycka, Stanisław Lasota, Stanisław Grzesiak, Radosław Woźniak, Tadeusz Wójcik, Barbara Kaczmarczyk, Halina Szymczyk, Stanisław Myszka, Barbara Bryła, Tadeusz Chełmicki, Marian Bulira, Stanisław Dubiel, Stanisław Marzec, Zofia Myszka, Bogumiła Biernat, Michał Wach, Helena Danielska, Kazimierz Dziubiński, Stanisława Olszowa, Grażyna Frańczyk, Anna Domaradzka, Zdzisława Mazurek, Krystyna Rak, Tadeusz Czajka, Jerzy Krzemiński, Elżbieta Dziubińska, Józef Urbanik, Anna Zawadzka, Mirosław Chmiel, Jerzy Zawadzki, Stanisław Kolasa, Sochacka, Jolanta Podczasi, Roman Rębacz, Witold Ośka, Waldemar Walta, Elżbieta Zawierucha, Maria Makowska, Teresa Matysko, M. Godyń, Małgorzata Zuba, Danuta Kolasa, Jerzy Kosanowski, Ewa Piotrowska, Teresa Niedźwiedź, Maria Zuba, Teresa Wach, Barbara Krząstek, Ryszard Kosowskl, Alicja Aschenbrenner, Grażyna Wierzbicka, Barbara Czwarno, Krystyna Żak, Krzysztof Kucwaj, Lidia Kosanowska, Halina Gilewska, Leszek Czwarno, Urszula Szatan, Irena Mandera, Barbara Kwiecień.
    Szkoła przekształciła się w Zespół Szkół Rolniczych i obejmuje następujące jednostki organizacyjne: Technikum Rolnicze 5-letnie na podbudowie szkoły podstawowej, Technikum Rolnicze 3-letnie na podbudowie Zasadniczej Szkoły Rolniczej, Technikum Ogrodnicze 3-letnie na podbudowie Zasadniczej Szkoły Ogrodniczej. Zasadnicza Szkoła Rolnicza 2-letnia, Zasadnicza Szkoła Ogrodnicza - 2-letnia, Technikum Rolnicze i Ogrodnicze dla pracujących. W następnych latach zostanie dodatkowo powołane Technikum Ogrodnicze 5-letnie i Technikum Rachunkowości Rolnej przemianowane po roku na Liceum Rachunkowości Rolnej /szkoda, że decyzja Kuratorium Oświaty i Wychowania po wypuszczeniu dwóch roczników absolwentów tę jednostkę przeniesiono do Zespołu Szkół Ekonomicznych w Sandomierzu, gdzie po dokonaniu jednego naboru ją rozwiązano/. Liceum Rachunkowości Rolnej zostało reaktywowane w 1988 roku, ale w Zespole Szkół Rolniczych w Tarnobrzegu. W związku z szybkim wzrostem kształcącej się młodzieży zaszła konieczność zatrudnienia nowych nauczycieli różnych specjalności, zwrócono szczególną uwagę na ich dokształcanie i doskonalenie.
    Powrót
    Wielu nauczycieli uzupełniło wykształcenie do stopnia magisterskiego oraz uzyskało przygotowanie pedagogiczne. Prawie wszyscy ukończyli studia podyplomowe. Dziś tej kadrze powierzono obowiązki kierowania szkołą. Trzeba też z przykrością stwierdzić, że część wartościowych nauczycieli na skutek niskiego statusu materialnego odeszło z zawodu.
    Zespołowi Szkół Rolniczych w Mokoszynie podporządkowane były również filie ZSR w Klimontowie, Kleczanowie, Samborcu, Chobrzanach i ZSG w Charzewicach Stalowej Woli, która to filia istnieje również obecnie. Stworzono lepsze warunki pracy biblioteki szkolnej, powołując dwóch nauczycieli bibliotekarzy oraz .przenosząc księgozbiór do budynku szkolnego. Kontynuowano również w tym czasie inwestycje: oddano do użytku 15-rodzinny budynek mieszkalny, nadbudowano piętro w internacie Nr 1, przebudowano stołówkę, doprowadzono wodę, kanalizację i CO do wszystkich budynków mieszkalnych, a w gospodarstwie oddano do użytku oborę i drogi wewnętrzne wraz z oświetleniem. Zmodernizowano niektóre urządzenia infrastruktury. Opracowano i zatwierdzono założenia dalszej rozbudowy: m.in. drugi budynek szkolny, drugą salę, osobną stołówkę. Niestety prace wykonawcze zostały przerwane w 1978 roku z chwilą zlokalizowanie tu, w Mokoszynie WOPR, ponieważ założenia infrastruktury przestały być aktualne. Powołany WOPR uszczuplił poważnie bazę szkoły, utrudnił administrowanie placówką. Z wielkich obietnic nie wyszło nic. Trzeba również dodać, że WOPR przejął gospodarstwo pomocnicze, które w poprzednich latach prosperowało bardzo dobrze i znajdowało się w czołówce krajowej. Wzrost ilościowy młodzieży kształcącej się spowodował szukanie bazy do nauczania praktycznego. Stąd współpraca z gospodarstwami specjalistycznymi prowadzącymi produkcję zwierzęcą i ogrodniczą. Szkoła w tym czasie była miejscem organizacji wielu imprez o zasięgu wojewódzkim i krajowym: m.in. Okręgowa Olimpiada Wiedzy i Umiejętności Rolniczych, Centralna Olimpiada Wiedzy Rolniczej. W tym okresie uczniowie uzyskali wiele osiągnięć w różnych konkursach i olimpiadach jak OWRiUR, Zielone Dyplomy zdobywając prawo wstępu na wyższe uczelnie bez egzaminów. Szeroką działalność prowadziła szkoła w oświacie pozaszkolnej, gdzie wszyscy nauczyciele zawodowcy brali udział w przeprowadzaniu szkoleń i egzaminów na tytuły kwalifikacyjne rolników. Rozwijana też była działalność kulturalna, gdzie duże zasługi położyli mgr Maria Rosiecka, Aleksander Lozio, Emil Bytom i Stanisław Grzesiek. Powstał Zespół Pieśni i Tańca "Złote Kłosy". Dużą pomocą w tej działalności służył WZKiOR i jego prezes mgr inż. Stanisław Bartos. Z tego okresu pochodzą również - jako wynik bezinteresownej pracy nauczyciel i uczniów - takie obiekty jak: poligon nauki jazdy, stawy i boiska sportowe. 1 lutego 1985 roku stanowisko dyrektora obejmuje mgr inż. Adam Podsiadły przy następującym składzie kadry pedagogicznej: z-ca dyr. Eugeniusz Zięba, z-ca dyr. Michał Wach oraz: Alicja Aschenbrenner, Marian Bulira, Mirosław Chmiel, Wanda Czerwonka, Jerzy Chorab, Janina Chełmicka, Elżbieta Chałupczak, Leszek Czwarno, Barbara Dębska, Kazimierz Dyka, Anna Domańska, Adam Faber, Tadeusz Czerwonka, Halina Gilewska, Stefan Grabowski, Zofia Hajduk, Józef Kandefer, Ryszard Kosowski, Adam Kubik, Krzysztof Kucwaj, Barbara Kwiecień, Maria Makowska, Irena Handera, Wacław Makowski, Teresa Matysko, Zygmunt Mazur, Teresa Niedźwiedź, Barbara Pietrusińska, Krystyna Socha, Jolanta Podczasi, Bogusława Puzio, Roman Hębaca, Marian Rokicki, Maria Rosiecka, Katarzyna Sołtyk, Urszula Szatan, Walerian Woźniak, Krystyna Żak, Stanisław Domagalski, Stanisław Lasota, Bogumiła Biernat, Waldemar Walta, Anna Zawadzka, Halina Staroń, Ewa Mączka, Małgorzata Siudak.
    Szkoła nadal kontynuuje owocną działalność, chociaż w bardzo trudnych warunkach. Do szkoły powraca gospodarstwo szkolne, a jego kierownictwo obejmuje powracający z WOPR mgr inż. Stanisław Lasota. W działalności gospodarczej prowadzone są szeroko remonty budynków, modernizacja sieci. CO, kotłowni, szklarni, sali gimnastycznej, radiofonizacji, stacji zasilania energetycznego. Podołano nową jednostkę organizacyjną - Zasadniczą Szkołę Mechanizacji Rolnictwa, do której istnieje duży nabór. Przybywają nowi młodzi nauczyciele, szczególnie do pracy wychowawczej w internacie. Prowadzi się doskonalenie nauczycieli i wychowawców na studiach, kursach i konferencjach. Trzech nauczycieli zdobywa stopnie specjalizacji zawodowej /Tadeusz Czerwonka, Roman Rębacz, Maria Rosiecka/, kolejni uzyskują stopnie magisterskie /Socha, Hajduk/.
    Powrót
    Uczniowie uzyskują tytuły olimpijskie w OWiUR i Zielonych Dyplomach. Duże sukcesy osiąga drużyna ppoż. Zorganizowano i urządzono wzorcową pracownię do nauczania produkcji roślinnej i opracowano projekty dalszych. Na uwagę zasługuje ożywienie pracy zakładów opiekuńczych i dobra praca Komitetu Rodzicielskiego. Ze względu na brak zainteresowania zakładów pracy i gospodarstw występują duże trudności w szkoleniu praktycznym. Postępujące reformy gospodarcze nie uwzględniają tego - tak bardzo ważnego - odcinka pracy szkoły rolniczej. Ze względu na zmniejszenie liczebności klas i zlikwidowanie dwuciągowości zmniejsza się ilość uczniów i oddziałów. Po odejściu mgr inż. Eugeniusza Zięby na emeryturę stanowisko zastępcy dyrektora obejmuje z dniem 1.09.1986 r. mgr inż. Józef Kandefer. Z dniem 31.08.1990 r. ze stanowiska dyrektora odchodzi mgr inż. Adam Podsiadły. Z woli przeważającej większości głosów Rady Pedagogicznej stanowisko dyrektora od 1.08.1990 r. obejmuje mgr inż. Kazimierz Dyka, dotychczasowy nauczyciel, człowiek energiczny, posiadający wiele pomysłów i uparcie dążący do ich realizacji. Aktualny stan kadry na dzień 1.09.1991 roku: dyrektor mgr inż. Kazimierz Dyka, z-ca dyr. mgr Michał Wach, z-ca dyr. mgr inż. Alicja Aschenbrenner, kierownik internatu mgr inż. Krystyna Socha, kierownik gospodarstwa Czesław Teter oraz nauczyciele: Teresa Bielecka, Bogumiła Biernat, Zenon Biernat, Maria Glamowska, Wanda Budzeń. Marian Bulira, Elżbieta Chałupczak, Mirosław Chmiel, Jerzy Chorab, Tadeusz Czerwonka, Wanda Czerwonka, Barbara Dębska, Stanisław Domagalski, Anna Domańska, Elżbieta Dyka, Adam Faber, Stefan Grabowski, Zofia Hajduk, Józef Kandefer, Ryszard Kazimierski, Danuta Kolasa, Lidia Kosanowska, Ryszard Kosowski Adam Kubik, Krzysztof Kucwaj, Barbara Kwiecień, Stanisław Lasota, Maria Makowska, Wacław Makowski, Teresa Matysko, Zygmunt Mazur, Zdzisława Mazurek, Marek Niedbała, Barbara Pietrusińska, Grażyna Podczasi, Jolanta Podczasi, Bogusława Puzio, Roman Rębacz, Maria Rosiecka, Halina Sender, Katarzyna Sołtyk, Halina Staroń, Urszula Szatan, Teresa Wach, Andrzej Świątek, Waldemar Walta, Ewa Wierzbicka, Dominika Wojtas, Walerian Woźniak, Jerzy Zawadzki, ks. Józef Krawczyk, Jolanta Bidas, Krystyna Hebda, Halina Samołyk, Iwona Węgłowska.
    W tym ostatnim roku uporządkowano wiele spraw organizacyjnych. Wzmożono dyscyplinę pracy. Ze względu na przeważający ciężar gatunkowy szkoły w specjalności ogrodniczej rozpoczęto pracę nad poszerzeniem bazy do tego kierunku kształcenia. Zlikwidowano stary niskoprodukcyjny sad i w jego miejsce zakłada się nowy bardzo nowoczesny. Poszerzono ogródek botaniczny, kontynuowana jest budowa budynku mieszkalnego dla nauczycieli, odnowiono szkołę, Internaty oraz budynki w gospodarstwie. Internaty połączono długo oczekiwanym łącznikiem. Ograniczono zatrudnienie w gospodarstwie wprowadzając w to miejsce w większym stopniu pracę młodzieży. Zakupiono do szkoły komputer oraz środki audiowizualne. Lata dziewięćdziesiąte otwierają nowy rozdział w historii szkoły, oby były to lata pomyślne jak poprzednie.

    Opracowanie: Wanda i Tadeusz Czerwonkowi